Του Αριστείδη Ν.Χατζή*
Στο δημόσιο διάλογο
ακούει και διαβάζει κανείς πολλές ανοησίες. Μερικές από τις χειρότερες όμως
αφορούν τις διαβόητες «Αγορές». Στο συλλογικό φαντασιακό έχουν αναλάβει τον
ρόλο του μπαμπούλα που τρομοκρατεί τους πολίτες, τις κυβερνήσεις ακόμα και τους
διεθνείς οργανισμούς. Η εικόνα που κυριαρχεί είναι ότι οι Αγορές είναι σαν τα Τρολς,
τα μυθικά τέρατα της σκανδιναβικής μυθολογίας: πανίσχυρες, ανορθολογικές, ασύδοτες,
κινούνται ανεξέλεγκτα και απρόβλεπτα με ένα μόνο σκοπό, να καταστρέψουν τα
πάντα στο πέρασμά τους. Για τους λίγο πιο εύπιστους είναι απαραίτητο και ένα
ανθρωπομορφικό στοιχείο - πίσω από τις Αγορές υπάρχουν συγκεκριμένοι άνθρωποι
και οργανώσεις που κινούν τα νήματα: η λέσχη Bilderberg, η Τριμερής, οι
τραπεζίτες, οι Εβραίοι, οι Αμερικάνοι - τώρα και οι Γερμανοί.
Πάντα οι άνθρωποι
προσπαθούσαν να εξηγήσουν φαινόμενα που αδυνατούσαν να κατανοήσουν
καταφεύγοντας στη μεταφυσική. Η πολυπλοκότητα ενός...
...κοινωνικού φαινομένου όπως η
Αγορά, η άγνοια βασικών οικονομικών εννοιών, η δυσκολία αποδοχής του τυχαίου
και η ευκολία αποδοχής απλοϊκών μύθων, η τάση για συνωμοσιολογία και, γιατί να
το κρύψουμε άλλωστε, η ευήθεια, οδηγούν αναπόφευκτα σε μεταφυσικού τύπου
κατασκευές με κυρίαρχο το ανθρωπομορφικό στοιχείο. Όσο δύσκολο είναι να
κατανοήσει ο απλός άνθρωπος το μηχανισμό της Εξέλιξης άλλο τόσο είναι δύσκολο
να κατανοήσει τους μηχανισμούς της Αγοράς.
Στο υπόλοιπο αυτού
του κειμένου θα προσπαθήσουμε να καταρρίψουμε εν συντομία 12 μύθους για την Αγορά
και να απαξιώσουμε τις αντίστοιχες λανθασμένες κυρίαρχες αντιλήψεις.
Μύθος 1: Η Αγορά είναι ένα μυθικό τέρας που μπορεί και να
σας φάει ζωντανούς.
Ναι, μη σας φαίνεται
υπερβολικό. Για πολλούς ανθρώπους η Αγορά είναι ένα από τα πολλά τέρατα που δεν
τους αφήνουν να κοιμηθούν. Φαντάζομαι ότι αν ποτέ κατανοήσουν τι πραγματικά
είναι η Αγορά, θα σοκαριστούν: η Αγορά είμαστε εμείς. Εσείς, εγώ, οι φίλοι σας,
οι γονείς σας, τα αδέλφια σας, οι συνάδελφοί σας, το αφεντικό σας, ακόμα και οι
εχθροί σας. Άτομα, νοικοκυριά, επιχειρήσεις μικρές, μεσαίες και μεγάλες. Οι
τράπεζες, οι πολυεθνικές επιχειρήσεις, ο Bill Gates, ο George Soros, ο Νίκος
Αλέφαντος, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, η Έλενα Παπαρίζου, η κομμώτριά σας, ο μανάβης
σας αλλά και ο μπατζανάκης σας. Oι αγορές και οι πωλήσεις, η παραγωγή προϊόντων, η
παροχή υπηρεσιών, η κατανάλωση, η ζήτηση και η προσφορά, οι επιθυμίες και οι
προτιμήσεις, οι προσδοκίες μας, το ρίσκο, η αβεβαιότητα, οι ζημιές, τα κέρδη,
οι ευκαιρίες, οι ιδέες, τα λάθη. Όλες οι αποφάσεις μας, όλες μας οι συνήθειες, το
σύνολο σχεδόν της δραστηριότητάς μας αποτελεί μέρος αυτής της Αγοράς.
Μύθος 2: Ίσως είμαστε όλοι ένα μικρό, ασήμαντο μέρος της
Αγοράς. Αλλά κάποιοι μπορούν να ελέγξουν την Αγορά, ενώ εμείς όχι.
Κανείς δεν μπορεί
να ελέγξει την Αγορά. Αν μπορούσε να την ελέγξει, δεν θα υπήρχαν μεγάλες
επιχειρήσεις που χρεοκοπούν, δεν θα είχαμε δείκτες να καταρρέουν, περιουσίες να
εξαφανίζονται, εξαγορές και συγχωνεύσεις. Η Ερμού θα είχε τα ίδια καταστήματα
από το 1950 μέχρι σήμερα και η μεγάλη επιχείρηση που θυμόσαστε από παιδιά δεν
θα είχε κηρύξει πτώχευση. Αυτό δεν σημαίνει ότι πολλές επιχειρήσεις δεν
προσπαθούν με νόμιμα και παράνομα μέσα να ελέγξουν την Αγορά. Ο καλύτερος
τρόπος να το πετύχουν είναι το ολιγοπώλιο. Αλλά για να το διατηρήσουν θα πρέπει
να το συντηρεί το Κράτος με πολιτικές που δημιουργούν εμπόδια εισόδου στους εν
δυνάμει ανταγωνιστές του καρτέλ. Τα κλειστά επαγγέλματα είναι ένας εύκολος
τρόπος να δημιουργήσεις ένα ολιγοπώλιο, να το ενισχύσεις εις βάρος των καταναλωτών
και οι τελευταίοι να βαυκαλίζονται ότι το Κράτος φροντίζει για τα συμφέροντά
τους.
Μύθος 3: Οι καταναλωτές δεν έχουν καμία δύναμη στην Αγορά
γιατί ακόμα και το μεγαλύτερο όπλο τους, η επιλογή προϊόντων και υπηρεσιών
επηρεάζεται καταλυτικά από τη διαφήμιση.
Ο μύθος αυτός είναι
ο πιο εύκολος να καταρριφθεί. Παρατηρήστε την δική σας καταναλωτική
συμπεριφορά. Είστε έρμαιο των διαφημιστών; Ψωνίζετε σαν ρομπότ που έχουν
υποστεί πλύση εγκεφάλου; Ακόμα κι αν επηρεαστείτε από μια διαφήμιση και
αγοράσετε κάποιον προϊόν και αυτό δεν σας ικανοποιήσει, θα το ξανααγοράσετε; Δύο
πρόσφατες έρευνες μεγάλης κλίμακας απέδειξαν (προς μεγάλη απογοήτευση των
διαφημιστών παγκοσμίως) ότι η επιρροή της διαφήμισης στην τηλεόραση είναι
αμελητέα έως ανύπαρκτη. Έχει ενδιαφέρον και το εξής: σε ένα πρόσφατο πείραμα που
διεξήγαγα με τους συνεργάτες μου, εντοπίσαμε το εξής ενδιαφέρον αλλά
αναμενόμενο φαινόμενο: ο καθένας θεωρεί ότι όλοι οι υπόλοιποι επηρεάζονται από
τις διαφημίσεις εκτός από τον εαυτό του. Εμείς ανεπηρέαστοι και ορθολογικοί
αποφασίζουμε πάντα σωστά. Οι άλλοι
είναι οι βλάκες.
Μύθος 4: Μα τι σχέση έχουμε εμείς με τα παράγωγα, τα
ομόλογα, τα CDS και τα χρηματιστήρια; Δεν
καταλαβαίνουμε καν πώς λειτουργούν αλλά καθορίζουν τις ζωές μας.
Είναι γεγονός ότι
μία πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας έχει οδηγήσει σε πολλές φούσκες.
Πρόκειται για την κατανομή του ρίσκου. Μπροστά στην αβεβαιότητα του μέλλοντος
προσπαθούμε να ασφαλιστούμε, να επενδύσουμε και πολλές φορές να τζογάρουμε. Το
έχουμε κάνει όλοι. Όταν το Κράτος καταργεί την κατανομή του ρίσκου, προστατεύοντας
ακόμα και τις χειρότερες επιλογές μας, δημιουργεί τον λεγόμενο ηθικό κίνδυνο: «Τζόγαρε
ελεύθερα. Αν την πατήσεις, θα τσοντάρουμε όλοι για να σε σώσουμε». Δεν
χρειάζεται να τονίσω πόσο αυτό καταστρέφει τα κίνητρα αλλά και τους μηχανισμούς
κατανομής των κινήτρων της Αγοράς. Ιδίως όταν το Κράτος το κάνει για τις
τράπεζες προσφέροντας τους ένα δίκτυ ασφαλείας που διαστρεβλώνει την ελεύθερη Αγορά
και τον ανταγωνισμό. Τα αποτελέσματα τα βλέπετε.
Μύθος 5: Ακόμα κι αν ισχύουν όλα αυτά, γιατί η Αγορά
είναι ο καλύτερος τρόπος οικονομικής οργάνωσης μιας κοινωνίας;
Η ελεύθερη Αγορά
οδηγεί σχεδόν νομοτελειακά σε αύξηση της ευημερίας όλων καθώς οι συναλλαγές που
λαμβάνουν χώρα στα πλαίσιά της ωφελούν όλους όσους εμπλέκονται. Το πλεόνασμα
που δημιουργεί κάθε συναλλαγή μοιράζεται ανάμεσα στους συναλλασσόμενους
(ανάλογα με την σχέση προσφοράς και ζήτησης αλλά και αρκετές φορές και με τη
διαπραγματευτική τους δύναμη). Όσο περισσότερες συναλλαγές λαμβάνουν χώρα σε
μία κοινωνία τόσο πιο πλούσια είναι η κοινωνία αυτή.
Μύθος 6. Ακόμα κι αν η Αγορά είναι ο αποτελεσματικότερος
τρόπος οργάνωσης της οικονομίας προκαλεί πάντα κοινωνική αδικία.
Καταρχήν θα μου
επιτρέψετε να μην δεχτώ τον όρο «κοινωνική αδικία». Είναι περισσότερο σύνθημα
παρά όρος με ουσιαστικό περιεχόμενο. Θα προτιμήσω τον όρο ανισότητα. Η ανισότητα
(που μπορεί να μετρηθεί με επιστημονικές μεθόδους) είναι ένα σοβαρό πρόβλημα σε
όλες τις κοινωνίες αλλά σίγουρα και στις κοινωνίες της Αγοράς. Οι διαφορετικές
ευκαιρίες αλλά και οι διαφορετικές ικανότητες μεταξύ των ατόμων θα οδηγούν
πάντα σε διαφορετικά αποτελέσματα. Η άμβλυνση των μεγάλων ανισοτήτων όμως, αν
γίνει με τον σωστό τρόπο (με αποτελεσματικούς κεντρικούς μηχανισμούς
δημοσιονομικής και κοινωνικής πολιτικής), θα ωφελήσει οπωσδήποτε την Αγορά και
την κοινωνία. Αν όμως γίνει με λανθασμένο τρόπο, αν δηλαδή διαστρεβλώσει την Αγορά
και τον ανταγωνισμό θα οδηγήσει στην ισότητα του πάτου.
Μύθος 7. Δεν είναι καλύτερο για τους εργαζόμενους αντί
για ελεύθερη Αγορά να κοινωνικοποιηθούν τα μέσα παραγωγής; Δεν θα πρέπει το
εργατικό κίνημα να ανατρέψει την αστική ηγεμονία και να ελέγξει απόλυτα την
οικονομία;
Είναι ιδέα μου ή
έχετε ξεμείνει στον 19ο αιώνα; Μήπως θεωρείτε ότι τη σημαντικότερη εξέλιξη
στα οικονομικά αποτελεί η Μαρξιστική θεωρία της υπεραξίας; Λυπάμαι αλλά σας
έχουν ξεπεράσει τα πράγματα, ήδη από τα μέσα του 20ου αιώνα. Έχετε
χάσει καμιά δεκαριά τεχνολογικές επαναστάσεις και έχετε μείνει τραγικά πίσω και
στη βιβλιογραφία. Έχετε ακούσει κάτι για την οριακή επανάσταση στα οικονομικά,
την τραγική αποτυχία του υπάρξαντος σοσιαλισμού και κυρίως την τελική
επικράτηση του πρωτείου του ατόμου; Η ελεύθερη επιλογή στην πολιτική, στην
κοινωνία και την οικονομία είναι ένα κεκτημένο που η ανθρωπότητα δεν πρόκειται
να το παραχωρήσει ξανά σε όσους περιφρονώντας την οραματίζονται προκρούστειες
κλίνες.
Μύθος 8: Όμως το νέο μοντέλο της ελεύθερης Αγοράς είναι
το κινέζικο. Η ελεύθερη Αγορά μπορεί να λειτουργήσει μια χαρά σε συνθήκες
πολιτικού αυταρχισμού.
Πολλά λάθη.
Καταρχήν η Κινέζικη αγορά δεν είναι ελεύθερη. Στην τελευταία έκθεση Index of Economic Freedom η Κίνα
καταλαμβάνει την 135η θέση ανάμεσα σε 179 χώρες. Είναι απλά πιο
ελεύθερη από ότι ήταν 10 ή 20 χρόνια πριν. Όμως η σταδιακή απελευθέρωση της οικονομίας
θα οδηγήσει οπωσδήποτε στην πολιτική φιλελευθεροποίηση. Όταν οι πολίτες μαθαίνουν
να επιλέγουν στην Αγορά θα απαιτήσουν σύντομα να επιλέγουν και στην πολιτική.
Τα ανώτατα στελέχη του καθεστώτος το έχουν αντιληφθεί και δηλώνουν ήδη ότι θα
κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτρέψουν «τις βλαβερές πολιτικές συνέπειες της
απελευθέρωσης των Αγορών», δηλαδή τη ζήτηση για περισσότερη Δημοκρατία. Όμως
σημειώστε αυτό: η οικονομική φιλελευθεροποίηση της Κίνας θα οδηγήσει σε
πολιτική φιλελευθεροποίηση (εκ των άνω ή μετά από εξεγέρσεις) πολύ πιο σύντομα
απ’ όσο ελπίζουμε.
Μύθος 9: Δηλαδή μας λες ότι η Αγορά δεν χρειάζεται
κρατική παρέμβαση. Είναι τέλεια και λειτουργεί από μόνη της μια χαρά!
Η Αγορά πράγματι
μπορεί να λειτουργήσει και χωρίς Κράτος, χωρίς παρεμβάσεις και ρυθμίσεις. Αλλά
ο σκοπός είναι να λειτουργεί με τρόπο που να αυξάνει την κοινωνική ευημερία. Σε
ορισμένες περιπτώσεις η Αγορά αποτυγχάνει να κατανείμει αποτελεσματικά τους
πόρους, αποτυγχάνει δηλαδή να αυξήσει την ευημερία όσο αυτό είναι εφικτό. Οι
περιπτώσεις αυτές ονομάζονται από τους οικονομολόγους «αποτυχίες της Αγοράς».
Το Κράτος μπορεί να βοηθήσει την Αγορά να λειτουργήσει αποτελεσματικά αν
επέμβει για να διορθώσει αυτές τις αποτυχίες. Θα πρέπει όμως να το κάνει με
προσοχή και χειρουργική ακρίβεια. Διαφορετικά η «αποτυχία του Κράτους» θα είναι
πολύ χειρότερη από την αποτυχία της Αγοράς που προσπάθησε να διορθώσει.
Μύθος 10: Ναι αλλά οι Αγορές προτιμούν να λειτουργούν
ανεξέλεγκτα. Δεν θέλουν κρατικές παρεμβάσεις.
Όσοι παρακολουθούν
την ευρωπαϊκή κρίση μπορούν να κατανοήσουν ευκολότερα το πόσο λανθασμένος είναι
αυτός ο ισχυρισμός. Δείτε πώς αντιδρούν οι Αγορές μετά από κάθε ευρωπαϊκή συνδιάσκεψη.
Κάθε δυναμική παρέμβαση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και των ευρωπαϊκών θεσμών
αντιμετωπίζεται με ανακούφιση και αισιοδοξία ενώ αντίθετα κάθε αμηχανία,
αναποφασιστικότητα και ατολμία με φόβο, απαισιοδοξία και πτώση όλων των
δεικτών. Αλλά και σε εθνικό επίπεδο η Αγορά για να λειτουργήσει όσο
αποτελεσματικότερα γίνεται θα πρέπει να στηρίζεται σε ένα θεσμικό πλαίσιο
κατάλληλο για οικονομική ανάπτυξη: προστασία της ιδιοκτησίας, εφαρμογή των
συμβάσεων και κυρίως Κράτος Δικαίου. Η ιδανική κοινωνία της Αγοράς είναι μια
δημοκρατική κοινωνία με παράδοση civil society (μην ψάξετε για ελληνική μετάφραση, δεν
υπάρχει δόκιμη – κι αυτό δεν είναι τυχαίο).
Μύθος 11. Δηλαδή δεν είναι το Κράτος ο μεγαλύτερος εχθρός
της Αγοράς;
Αυτό κι αν είναι
μύθος. Το Κράτος και οι θεσμοί είναι απαραίτητοι για την ελεύθερη Αγορά.
Αντίθετα οι μεγάλοι εχθροί της είναι οι λεγόμενες «διανεμητικές συσπειρώσεις»,
δηλαδή οι ομάδες πίεσης που θέλουν να αποκτήσουν με πολιτικά μέσα ό,τι δεν
μπορούν να επιτύχουν μέσω του ανταγωνισμού. Οι μεγάλες κρατικοδίαιτες
επιχειρήσεις, τα ολιγοπώλια και οι κάθε είδους συντεχνίες αποτελούν τα
χειρότερα παραδείγματα τέτοιων διανεμητικών συσπειρώσεων. Θανάσιμος εχθρός τους
είναι ο ανταγωνισμός που συμπιέζει τα κέρδη και τις προσόδους τους αυξάνοντας
το πλεόνασμα των καταναλωτών. Με τη βοήθεια των πολιτικών επιχειρούν να αλώσουν
το Κράτος μετατρέποντάς το σε εργαλείο στρέβλωσης της Αγοράς και εξυπηρέτησης
των συμφερόντων τους.
Μύθος 12. Η Ελλάδα είναι μία χώρα με ελεύθερη Αγορά.
Ναι, καλά...
Αντιγράφω από πρόσφατο άρθρο μου: «Αν δούμε τους πρόσφατους δείκτες, η εικόνα
της Ελλάδας είναι τραγική. Στην Έκθεση για την Παγκόσμια Οικονομική Ελευθερία η
Ελλάδα βρίσκεται στην ίδια θέση με τη Ρωσία (τυχαίο;), δηλαδή στην 81η θέση
ανάμεσα σε 141 χώρες. Στην Έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την
επιχειρηματικότητα η Ελλάδα κατατάσσεται 109η ανάμεσα σε 183 χώρες. Αυτό
σημαίνει ότι τα θεσμικά και άλλα εμπόδια που θέτουμε στην επιχειρηματικότητα
είναι χειρότερα από εκείνα στην Αίγυπτο, την Αιθιοπία, τη Ρουάντα και το
Καζαχστάν, ενώ η Μποτσουάνα και η Ουγκάντα έχουν καλύτερη θέση στην κατάταξη
ελευθερίας των Αγορών. Στην έκθεση για την ανταγωνιστικότητα βρισκόμαστε στην
90ή θέση ανάμεσα σε 142 χώρες. Το ίδιο θλιβεροί είναι και όλοι οι σχετικοί δείκτες
(π.χ. διαφθοράς, εμπιστοσύνης, επενδύσεων), που υποδεικνύουν αυτό που όλοι γνωρίζουμε:
η ελληνική Αγορά είναι ένας κρατικοδίαιτος παράδεισος ολιγοπωλίων, φοροφυγάδων
και συντεχνιών.»
*Ο Αριστείδης Χατζής είναι
Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών στο Τμήμα
Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Διδάσκει ως επισκέπτης καθηγητής «Δίκαιο & Οικονομικά» στο Τμήμα Νομικής
του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού
Πανεπιστημίου Αθηνών. Έλαβε το διδακτορικό του στην Οικονομική Ανάλυση του
Δικαίου από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Θα βρείτε περισσότερα εδώ: http://www.phs.uoa.gr/ahatzis
Η πρώτη εκδοχή αυτού του κειμένου
ολοκληρώθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2011 μετά από πρόσκληση του Blog Παραπολιτική όπου και πρωτοαναρτήθηκε. Θα
συνεχίσει να ανανεώνεται με νέους «μύθους», απαντήσεις σε άλλα ερωτήματα,
διευκρινήσεις και πληρέστερες απαντήσεις. Μπορείτε να βρείτε τις μεταγενέστερες
εκδοχές στο blog http://www.economicanalysisoflaw.org
και να στέλνετε επώνυμα τα ερωτήματά σας και σχόλια στη διεύθυνση: rct@phs.uoa.gr. Αν
είναι αρκετά ενδιαφέροντα θα με βοηθήσουν να βελτιώσω το παρόν κείμενο.
Το κείμενο αν και αφελές και ρηχό στη δομή του και στο σκεπτικό του, δεν είναι όμως καθόλου αφελές στις προθέσεις του, το αντίθετο θάλεγα. Δεν έχω δυστυχώς χρόνο για διεξοδικότερη ανάλυση-που ίσως και να μην την αξίζει έτσι προκατειλημμένο που είναι-αλλά ας σταθεί κανείς στο μύθο 6(ώστε είναι μύθος η ανισότητα ε; και θεραπεύεται με το θολό ευχολόγιο του συντάκτη ε; καλό και πολύ επιστημονικό παρεμπιπτόντως): πόσες φορές αξιολογότερος μπορεί να είναι κάποιος ώστε να έχει υπεραξία στο προϊόν που ο ίδιος παράγει χίλιες, πέντε ή δέκα χιλιάδες φορές περισσότερο από έναν μέσης ευφυΐας χειρώνακτα ή πνευματικό εργάτη; Για να δώσουμε ένα πιο παραστατικό παράδειγμα θάταν σαν νάχε χίλια, δυό χιλιάδες ή πέντε χιλιάδες (για την ακρίβεια 998, 4998 ή 9998 χέρια!) ή χίλιες, πέντε ή δέκα χιλιάδες περισσότερα κεφάλια! Κανείς όμως δεν τάχει και όμως η υπεραξία της όποιας εργασίας του πολλές ξεπερνάει ακόμη και αυτά τα θηριώδη νούμερα. Ο 19ος αιώνας και ο Μαρξισμός έφερε τις ανθρωπιστικές αξίες στο προσκήνιο και οδήγησαν στον 20ο αιώνα, τον πιο ευτυχισμένο αιώνα στην Ιστορία της ανθρωπότητας για την ίδια την ανθρωπότητα. Ενώ οι πλούσιοι δεν έπαψαν να υπάρχουν οι φτωχοί μειώθηκαν, παρόλο που ο πληθυσμός αυξήθηκε. Οι κατακτήσεις του 20ου αιώνα μπαίνουν στο DNA της ανθρωπότητας και παρόλο που τώρα βρίσκονται στο στόχαστρο του εκδικητικού και μνησίκακου κεφαλαίου που θέλει να ανακαταλάβει τις βερσαλλίες των αμύθητων πλούτων του, στο λογικό και στο θυμικό της ανθρωπότητας θα καίει σαν λυχναράκι ακοίμητο μια φωτεινή περίοδος που οι άνθρωποι είχαν μια ζωή αξιοπρεπέστερη και ασφαλέστερη. Το κτήνος τώρα βυσσοδομεί και είναι σίγουρο ότι για κάποιο μεγάλο ίσως διάστημα κυριαρχήσει αλλά η συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας κρατά την ανάμνηση των καλών καιρών σαν παράδεισο που μπορεί να ξανακτηθεί, χωρίς τις στρεβλώσεις της πρώτης φοράς.
ΑπάντησηΔιαγραφήΤο κτήνος τώρα βυσσοδομεί και είναι σίγουρο ότι για κάποιο μεγάλο ίσως διάστημα κυριαρχήσει αλλά η συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας κρατά την ανάμνηση των καλών καιρών σαν παράδεισο που μπορεί να ξανακτηθεί, χωρίς τις στρεβλώσεις της πρώτης φοράς.
ΔιαγραφήΓια τη σταλινική Ρωσία μιλάς μικρό ανόητο κατοικίδιο της Φαρμας?(c) Orwell
Με τέτοια ζώα να κατοικούν την Ελλάδα του 2012, πως μπορεί να σωθεί αυτή η χώρα?
"η συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας κρατά την ανάμνηση των καλών καιρών σαν παράδεισο που μπορεί να ξανακτηθεί"
ΑπάντησηΔιαγραφήΝαι, πράγματι. Τι ωραία που ήταν στη Σοβιετική Ένωση! Παράδεισος!
Αλλά φίλε μου μην ξεχνάς την Βόρεια Κορέα. Δεν χάθηκαν τα πάντα! Υπάρχουν ακόμα παράδεισοι πάνω στη γη!
διαφωνώ με πάρα πολλά απο το άρθρο , αλλά το συμπέρασμα είναι κοινός τόπος , όποια θεωρητική προσέγγιση καν έχει κάποιος , δεν έχω την ίδια με τον συγγραφέα του άρθρου , όμως το συμπέρασμα είναι απλά αλήθεια "η ελληνική Αγορά είναι ένας κρατικοδίαιτος παράδεισος ολιγοπωλίων, φοροφυγάδων και συντεχνιών"
ΑπάντησηΔιαγραφήΤο αρθρο αυτο ειναι το καλυτερο που εχω διαβασει για το θεμα. Μπραβο στον Καθηγητη !
ΑπάντησηΔιαγραφήΦίλε 3:15, εχεις διαβάσει ποτε σου κατι παραπάνω περα της κοκκινοσκουφίτσας;
ΑπάντησηΔιαγραφή1. Όταν αναφερόμαστε την Αγορά σαν "τέρας", φυσικά δεν αναφερόμαστε στις καθημερινές αγορές που κάνουμε εμείς στο μπακάλικο ή κάτι τέτοιο, αναφερόμαστε στις αγοραπωλησίες ομολόγων, μετοχών, αμοιβαίων κεφαλαίων και λοιπών χρημοτοπιστωτικών προιοντων με εικονικά λεφτά. Δεν νομίζω να χρειάζεται πολύ μυαλό για να το καταλάβει κάποιος αυτό.
ΑπάντησηΔιαγραφή2. Το θέμα είναι πως οι "μεγάλοι" μπορούν να είναι ήσυχοι πως σε μια κρίση δεν θα καταστραφεί το δικό τους κεφάλαιο (ή τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος τους), κατί το οποίο φυσικά δεν μπορεί να κάνει ένας αυτοαπασχολούμενος ή καποιος μαγαζάτορας. Επίσης, στις κρίσεις όταν πέφτουν οι μετοχές, όταν μειώνονται οι τιμές των ακινήτων πάντα υπάρχουν αυτοί που αγοράζουν κοψοχρονιά και κερδίζουν (στον πόλεμο τους λέγαμε μαυραγορίτες τώρα μάλλον πρέπει να βγάλουμε ένα καινούριο όνομα).
3. Αυτό με τις διαφημίσεις δεν ξέρω κατά πόσο ισχύει.
4. Δεν έχω καταλάβει γιατί χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό. Αποζήμιωσε κανέναν το κράτος ο οποίος έχασε τα λεφτά του με το σκάνδαλο του χρηματιστηρίου? Μόνο τους μεγαλομετόχους των τραπεζών έχει αποζημιώσει.
5. Σωστά γιατί αν εγώ από ανάγκη εν καιρώ κρίσης αναγκαστώ να πουλήσω ένα κτήμα μου κοψοχρονιά μόνο κερδισμένος μπορώ να βγω ε? Αν εγώ δουλεύω για τρεις και εξήντα ανασφάλιστος πάλι κερδισμένος θα είμαι ε? Έλεος, μου άρεσε το "σχεδόν νομοτελειακά".
6. Με κάλυψε ο 2:49
7. Και αυτές οι καμιά δεκαριά τεχνολογικές επαναστάσεις ποιους στο διάολο οφέλησαν γιατί δεν μας λες? Τα έσοδα όλων αυτών των καινοτομιών και των τεχνολογικών θαυμάτων πήγαν ποτέ στα χέρια των εργατών?
Τα παρακάτω άρθρα σε διαψεύδουν λυπάμαι:
http://e-globbing.blogspot.com/2011/12/2.html
http://e-globbing.blogspot.com/2011/12/blog-post_14.html
8. Δεν το έχω μελετήσει το θέμα.
9. Μαρέσει που πάλι έχει σαν δεδομένο ελεύθερη αγορά=ευημερία
10. Όταν επηρεάζουν τις επενδύσεις τους λογικό είναι να ανεβοκατεβαίνουν οι μετοχές τους. Αλλά αυτό δεν σημαινεί πως θέλουν κρατικές παρεμβάσεις. Στην ουσία το μόνο που θέλουν είναι χρηματοδοτήσεις από το κράτος και προστασία των επενδύσεών τους (πχ αποτροπή κουρεμάτων σε ομόλογα και πίεση για αποπληρωμή χρεών προς αυτές).
11. Αφού είναι βλαπτικό για την Αγορά οι συντεχνειες αυτό σημαίνει πως το δικαίωμα του συνδικαλισμού είναι βλαπτικό για τις αγορές, πως και το δικαίωμα της απεργίας είναι βλαπτικό. Που καταλήγουμε? Πως οι Αγορές θέλουν σκλάβους χωρίς δικαιώματα και αγορές "μπάτε σκύλοι αλέστε".
12. Δεν έχω κάτι να πω ειδικά για την Ελλάδα.
Ρε φίλε μην ψαρώνεις. Ειρωνικά το έγραψε για τον πρώτο που σχολιάζει το άρθρο. Πλάκα του έκανε.
ΑπάντησηΔιαγραφήΝαι ρε παιδιά! Τι ωραία που είμασταν επί Στάλιν! Τι ωραία που ζούσαμε τότε. Χρυσές εποχές! Τώρα χάλια... Καπιταλισμός, δημοκρατία, εκλογές... Δράμα... Πέθανε και ο Kim Jong-il. Απελπισία...
ΑπάντησηΔιαγραφήΣυμφωνώ 100% με το άρθρο, αν και σε σημεία γίνεται απλουστευτικό και ειρωνικό - δε νομίζω πως είναι τυχαίο ούτε νομίζω ότι οι νοσταλγοί του Στάλιν (σκατά νοσταλγοί δηλαδή μιας και δεν ήταν καν εκεί) αξίζουν καλύτερης επεξήγησης. Για περισσότερα διαβάστε τη διεθνή βιβλιογραφία, ακόμη κι αν διαφωνούμε είναι ό,τι καλύτερο έχουμε.
ΑπάντησηΔιαγραφήΕλπίζω να μην αναφέρεται με αυτά τα επιχειρήματα στους φοιτητές του.
ΑπάντησηΔιαγραφήΠάρα πολύ καλό άρθρο!
ΑπάντησηΔιαγραφήΣυγχαρητήρια κ.Χατζή. Αυτό είναι που χρειάζεται ο τόπο, δηλ. ιδεολογική αντεπίθεση στο αριστερό παραμύθιασμα που αποχαυνώνει τον κόσμο. Αποδόμηση των σαθρών επιχειρημάτων τους, ξεκαθάρισμα εννοιών και όρων και αποκάλυψη της απόστασής τους από τη λογική. Αποκάλυψη δηλ. ότι οι αριστερές θεωρήσεις δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσπάθεια "θρησκειοποίησης" της ανθρώπινης σκέψης με σκοπό βέβαια τον απόλυτο έλεγχό της από τους λίγους πονηρούς.
Προφανώς και όσοι σχολίασαν το σχόλιο με τον τρόπο που το σχολίασαν δείχνουν ότι τα αναγνώσματα τους φτάνουν όντως μέχρι την κοκινοσκουφίτσα και η πολιτική τους κουλτούρα είναι αυτή που βλέπει το μαύρο και το δικό τους -φωτεινό φυσικά!- άσπρο. Ώστε όποιος υπερασπίζεται ιδέες όπως του μαρξισμού γίνεται αυτόματα σταλινικός ε; Τόση πολιτική ωριμότητα και ιδεολογική συγκρότηση νόμιζα πως μόνο οι τυφλωμένοι του Καρατζαφύρερ έχουν. να όμως που την έχουν και οι οπαδοί του Γιωργάκη, του Παπαδήμου και του Σπηλιωτόπουλου.
ΑπάντησηΔιαγραφήΟ σοσιαλισμός σίγουρα απέτυχε.
ΑπάντησηΔιαγραφήΟ καπιταλισμός φαίνεται να χρεοκοπεί.
Τώρα τι;
πολυ ωραιο και σαφες κειμενο!
ΑπάντησηΔιαγραφήΑφιερωμένο στους φίλους σχολιαστές της Παραπολιτικής (με τις ευχές μου):
ΑπάντησηΔιαγραφήhttp://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_24/12/2011_467352
Όχι Michail. Σε παίρνει πρώτα τηλέφωνο και σε ρωτάει. Αν το εγκρίνεις, θα το διδάξει.
ΑπάντησηΔιαγραφήΟ ακόλουθος μύθος 5 δεν είναι πλέον αποδεκτός εφόσον στηρίζεται σε μια αποδεδειγμένα λανθασμένη αρχή... αυτή του ότι οι αγορές γυρίζουν κάποτε σε κατάσταση ισορροπίας...
ΑπάντησηΔιαγραφήΣυχνά όχι μόνο δεν γυρίζουν αλλά η συμπεριφορά τους είναι χαοτική!!!
@ ανώνυμε 9:00
ΑπάντησηΔιαγραφήΑν και δεν συνηθίζω να απαντάω σε εξυπνάκηδες σαν εσένα, να σε ενημερώσω ότι το σχόλιό μου αναφέρεται στο ότι θεωρεί ως επιχειρήματα εναντίον του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού αγγλοσαξωνικού τύπου, που από ότι κατάλαβα είναι οπαδός, τον υπαρκτό σοσιαλισμό, μιλώντας με εξυπνακίστικο στυλ (σαν το δικό σου) και ειρωνευόμενος την άλλη πλευρά.
Ευτυχώς που έχει διαβάσει εκείνος όλη την πρόσφατη σχετική βιβλιογραφία (μονόπλευρα βέβαια).
Ένα σχόλιο πάνω στο "Μύθο 7". Πράγματι δεν ζούμε στο 19ο αιώνα και οι σχέσεις παραγωγής έχουν προσπεράσει την μαρξιστική ανάλυση. Ο αρθογράφος όμως έχει σίγουρα χάσει μερικές τεχνολογικές επαναστάσεις και έχει μείνει πίσω στη βιβλιογραφία. Σας έχω νέα. Ο σοσιαλισμός μπορεί να έχασε τη μάχη της βιομηχανικής επανάστασης αλλά κερδίζει τον πόλεμο της τεχνολογικής. Η εκρηκτική εξάπλωση των κοινοτήτων Open Source θέτει σε καθεστώς αμφισβήτησης την έννοια της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας. Ζούμε μια τεχνολογική κομμούνα. Οι μόνοι που θέλουν να το αγνοούν είναι όσοι επιμένουν να ελέγχουν τα μέσα παραγωγής με όρους 19ου αιώνα.
ΑπάντησηΔιαγραφήΔηλαδή εγώ η Παπαρίζου ο Σόρος και τα head funds είμαστε το ίδιο και έχουμε κοινά συμφέροντα και συνήθειες.
ΑπάντησηΔιαγραφήΜπράβο κ. καθηγητά μετά τον Πάγκαλο που μας εξήγησε ποιοί τα έφαγαν ένα ακόμη πεφωτισμένο κείμενο.
Εξαιρετικό κείμενο κ. Χατζή, όπως πάντα!
ΑπάντησηΔιαγραφήΓια το πόσο απαραίτητητα είναι τέτοια κείμενα είναι χαρακτηριστικά τα σχόλια. Μέχρι και το ότι ο σοσιαλισμός κερδίζει τον πόλεμο της τεχνολογίας διαβάσαμε...
Πράγματι οι άνθρωποι ζουν στον 19ο αιώνα...
Ωραίο κείμενο και φαίνεται και από τις αντιδράσεις πολλών σχολίων, που αποδεικνύει, ότι ο περισσότερος κόσμος ζει όντως στον περασμένο αιώνα, παρά το ότι επικαλείται την επικοινωνιακή επανάσταση του διαδικτύου και δεν μπορεί να αντιληφθεί τους γενικούς κανόνες που διέπουν το σημερινό οικονομικό σύστημα, μάλλον γιατί έχουν γαλουχηθεί στο σημερινό παλαιοσοβιετικό μοντέλο ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας, που πεθαίνει οριστικά και απότομα.
ΑπάντησηΔιαγραφήΚαι κάτι για τον φίλο που ανακάλυψε την "κομμούνα" του διαδικτύου. Να προσέχει, γιατί η πλύση εγκεφάλου μέσω της παραπληροφόρησης της "κομμούνας" του διαδικτύου δεν διαφέρει με την αντίστοιχη της σοβιετικής κομμούνας ως προς την ουσία. Μόνο ο τρόπος εφαρμογής άλλαξε.
@ 1.27 Μην το λες έτσι. Καλά νάμαστε και να ζήσουμε αρκετά μέσα στον 21ο αιώνα και να δεις πόσο καλύτερος θα φαντάζει ο 19ος μπροστά του, τόσο που όλοι μας θα θέλαμε να ζούμε σ'αυτόν(ήταν ο μεγάλος αιώνας των ελευθεριών και επαναστάσεων!).
ΑπάντησηΔιαγραφήΑρη
ΑπάντησηΔιαγραφήΣυμφωνω με το ενδιαφερον αρθρο σου.Πλην ομως εχω ενα ενδοιασμο:Αν ειναι ολοι οι συμμετεχοντες στο παιγνιο της αγορας να εχουν την ιδια διαπραγματευτικη δυναμη δεν θα πρπει να γινεται αναδιανομη του πλουτου σε καθε γενια;(Να απαγορευεται δηλαδη μεταφορα πειουσιας και πορων απο γονεις σε παιδια).
Διάβασα το άρθρο και ενθουσιάστηκα όχι μόνο για το περιεχόμενο (έχω κάποιες αντιρρήσεις) όσο για τον τρόπο γραφής.
ΑπάντησηΔιαγραφήΚύριε Καθηγητά οι φοιτητές σας είναι πολύ τυχεροί που έχουν έναν άνθρωπο σαν κι εσάς. Μια απλή περιήγηση στην ιστοσελίδα σας με έκανε να ζηλεύω που δεν σπουδάζω πια.
Αλλά ενώ ήθελα να εκφράσω κάποια ερωτήματα και αντιρρήσεις, όταν διάβασα ορισμένα από τα σχόλια πραγματικά έφριξα.
Πού ζουν αυτοί οι άνθρωποι; Δεν έχουμ μάθει τίποτα από τον 20ο αιώνα;
Ας ελπίσουμε να έχουν το κουράγιο άνθρωποι σαν τον κ. Χατζή να γράφουν όταν έχουν να αντιμετωπίζουν αυτές τις παρωπίδες, την κακοπιστία και την βλακεία.
Απο εναν αποφοιτο της μεκκα του νεοφιλλελευθερισμου και πιστου μαθητη του Τομας φριντμαν τι αλλο θα περιμενατε? Δυστυχως ομως κυριε Χατζη οι αγορες σημερα οδηγησαν ανθρωπους στην πεινα και στον μεσαιωνα μεσω της ισορροπιας τους. Πραγματικα προσπαθω να βρω αυτη την αυξηση της κοινωνικης ευημεριας και να σας πω την αληθεια εχω καποιες δυσκολιες. Παρακαμπτοντας ομως ολες αυτες τις ανακριβειες που με προβοκατορικο τροπο παρατειθετε θα ηθελα να μου εξηγησετε γιατι το φιλλελευθερο μοντελο απετυχε το 1929, 1973, 1978,( 2007 )κλπ. Γιατι ο κευνσιανισμος αναπτυχθηκε και υιοθετηθηκε για πολλα χρονια απορριπτοντας το μοντελο της αγορας οπως λειτουργουσε μεχρι το 1929? Αγνοειτε παντελως την κυκληση της οικονομιας και την συνεχη εμφανιση υφεσεων και κρισεων? Πραγματικα γελαω οταν το κειμενο σας δεν κανει ουτε μια αναφορα σε μονοπωλιακες αγορες, οι οποιες εχουν αρχισει να ενισχυονται απειλητικα τωρα τελευταια. Θα ηταν καλυτερο να μην αναφερεστε σε τοσο φλεγοντα ζητηματα εντος μιας περιοδου εξαθλιωσης και γενικης διαλυσης...Ο κοσμος πειναει και το μονο που δεν ζηταει ειναι να ακουει απο εναν δασκαλο του δικαιου τοσους υμνους απεναντι στην ομοτητα και βιαιοτητα του συστηματος.
ΑπάντησηΔιαγραφήΜάλιστα. Αν αυτά είναι τα επιχειρήματα κατά του φιλελευθερισμού τότε δεν πρέπει να ανησυχούμε. Ο σχολιαστής παραπάνω έχει μπερδέψει τους Friedman. Προφανώς δεν έχει ιδέα γιατί μιλάει. Αν απέτυχε τόσες φορές ο φιλελευθερισμός τότε γιατί συνεχίζει να ... αποτυγχάνει;
ΑπάντησηΔιαγραφήΌσο για την ορθογραφία, το συντακτικό και τις λοιπές ασυναρτησίες...Ας μην τα σχολιάσω καλύτερα.
Ένα εξαιρετικό άρθρο, εκλαϊκευμένο, απλό και για όσους καταλαβαίνουν το αντικείμενο, με επιστημονικό βάθος.
ΑπάντησηΔιαγραφήΠερίμενα ότι θα είχε πολλά θετικά σχόλια αλλά αυτό που βλέπω είναι ότι όντως οι Έλληνες ζούμε στον 19ο αιώνα, όπως γράφει κάποιος στα σχόλια.
Έλληνες: αντικαταπιταλιστικές κορώνες το πρωί... καπιταλιστικές ονειρώξεις το βράδυ...Φανατικοί καπιταλιστές/καταναλωτές, αλλά το ρίσκο της επιχείρησης να το πάρει άλλος... Που όταν βρέχει και βραχούν "αγανακτούν" με τον ουρανό.
Αν ΔΕΝ θέλουμε φθηνά κινητά και αυτοκίνητα, γάλα και αυγά που θα τα παράγει κάποιος άλλος, έχουμε το ελεύθερο σαν κοινωνία να απορρίψουμε την ελεύθερη αγορά. Να γυρίσουμε όλοι στην αγροτική παραγωγή και να υλοποιήσουμε την ουτοπία των Ερυθρών Χμέρ.
Οι πολέμιοι της ελεύθερης αγοράς αντιστρέφουν αίτιο-αποτέλεσμα.
Η δίκαιη κατανομή πόρων, η μεγιστοποίηση της ατομικής ωφέλειας στην κοινωνία, είναι η ζητούμενη ισορροπία (αποτέλεσμα) ενός δυναμικού και τελικά φυσικού συστήματος που σχεδιάζουμε αλλά δεν μπορούμε απόλυτα να ελέγξουμε. Γι’ αυτό και ολοένα και το σχεδιάζουμε, αναλύουμε, συζητάμε.
Δεν μπορεί να είναι το προαπαιτούμενο (αίτιο) μιας ουτοπίας, στατικής, που απαιτούμε να πετύχει επειδή ως "όνειρο" είναι δίκαιο.
@Takis Michas
ΑπάντησηΔιαγραφήΔε νομίζω ότι ο Χατζής λέει ότι όλοι πρέπει να έχουμε την ίδια διαπραγματευτική ικανότητα. Χωρίς να το λέει , αποδέχεται την ανισότητα στην κοινωνική τάξη που οφείλεται είτε σε τυχαία γεγονότα -μεταξύ των οποίων και η κληρονομιά που λέτε κι εσείς- είτε σε αυτόνομη επιτυχία στην κατάληψη θέσης στην κλίμακα της κοινωνικής τάξης.
Όμως αυτή η ανισότητα είναι αποδεκτή από άποψη ελευθερίας, διότι οι κανόνες εξακολουθούν να είναι κοινοί για όλους και δεν εμποδίζεται ο εκκινών από δυσμενέστερη θέση να εφεύρει τρόπους για να υπερπηδήσει το εν λόγω μειονέκτημά του. Όσο κι αν φαντάζει αυτό δύσκολο, δεν είναι ακατόρθωτο όπως η ιστορία και η καθημερινή εμπειρία μας δείχνουν. Δηλ. έχω δει μεγάλους και τρανούς να εκφυλίζονται οικονομικά και άγνωστους μετανάστες να εκτινάσσονται στην κορυφή της επιχειρηματικότητας. Αυτό είναι αλήθεια και μεταξύ κρατών, όπως δείχνει η υποχώρηση υπερδυνάμεων και η άνοδος τίγρεων.
sorry κ. Καθηγητά αλλά αν το κείμενο είναι τουλάχιστον αφελές
ΑπάντησηΔιαγραφήΠράγματι εξαιρετικό κείμενο. Δύσκολο να το κατανοήσουν οι ιδεοληπτικοί, όπως είναι φανερό, αλλά παρολαυτά πολλαπλώς χρήσιμο. Ελπίζουμε να το επαυξήσετε σύντομα με επιπλέον "μύθους" και διευκρινήσεις.
ΑπάντησηΔιαγραφήΕπίσης θα είχε ενδιαφέρον να συνδέσετε την αγορά με το πολιτισμικό επίπεδο κάθε λαού, την κουλτούρα του και την ιστορία του.
Εγηγείστε μου κε Χατζή, αν η Αγορά και οι κανόνες της λειτουργoύν με τον ίδιο τρόπο σε μια ανεπτυγμένη και οργανωμένη οικονομία (π.χ.στην οικονομία της Γερμανίας, της Βόρειας Ευρώπης γενικά κλπ), οι οποίες χαρακτηρίζονται από την πλήρη εκμετάλλευση κάθε πλουτοπαραγωγικής πηγής τους και σε χώρες όπως η δική μας, η οποία αδιαφορεί τελείως για τα πάντα και επιδίδεται απλά και μόνο σε ανορθολογική διαχείριση των πόρων που διαθέτει, και επομένως αναγκαστικά στην συστηματική υπερχρέωση; Και αν ναι ποιες αρνητικές συνέπειες έχει το γεγονός του να βρίσκεται η Ελλάδα, ως μέλος της ΕΕ, ανάμεσα σε ανομοιογενείς οικονομίες, οι οποίες έχουν άλλους τρόπους να αντιμετωπίζουν κάθε αρνητική συνέπεια που επιφέρουν οι αγορές;
ΑπάντησηΔιαγραφή-Μύθος 1: Στο βαθμό που οι προσφάτως πανικόβλητες κεφαλαιαγορές και χρηματαγορές αρχίζουν και ζητάνε από κυβερνήσεις όπως της Ισπανίας επιτόκια που δε δικαιολογούνται από την κατάσταση της οικονομίας για να τους δανείσουν, επιβάλλοντας την λήψη μέτρων λιτότητας τέτοιας έκτασης εναντίον των οποίων μέχρι και το (συνήθως 'ορθόδοξο') ΔΝΤ φθάνει να προειδοποιεί, ε ναι, τότε είναι λογικό ο κόσμος να σκέφτεται ότι οι 'Αγορές' μπορεί και να τον φάνε. Στο κάτω κάτω, πολιτικούς ψηφίσανε για να διαχειρίζονται τις οικονομικές πολιτικές της χώρας που διαμορφώνουν την ευημερία του, όχι χρηματιστές.
ΑπάντησηΔιαγραφή-Μύθοι 2 και 3: Δεν είναι όλες οι αγορές το ίδιο. Αλλο η αγορά για μολύβια, άλλο η αγορά για ηλεκτρικό ρεύμα, άλλο η αγορά για αεροπλάνα, άλλο η αγορά για υπηρεσίες υγείας, άλλο η αγορά εργασίας κι άλλο η αγορά χρήματος/κεφαλαίου. Διέπονται από διαφορετικές αποτυχίες, σε διαφορετικό βαθμό και χρήζουν διαφορετικής παρέμβασης από το κράτος. Και ναι, δυστυχώς κάποιες από αυτές, οι καταναλωτές μπορούν να τις ελέγξουν λιγότερο από τους παραγωγούς, όχι λόγω διαφήμισης αλλά λόγω δομής (τεχνολογίας) της παραγωγής και λόγω της δομής των προτιμήσεων τους (π.χ. μπορεί κανείς να ζήσει χωρίς ρεύμα στις σύγχρονες κοινωνίες; και πόσοι μπορούν να παράγουν ρεύμα δεδομένου του κεφαλαίου που χρειάζεται;).
-Μύθος 4: Τί ακριβώς εννοείτε με το 'τα αποτελέσματα τα βλέπετε'; Η χρηματοπιστωτική κρίση ξεκίνησε χάρη στις ασύδοτες πολιτικές δανεισμού και δημιουργίας συνθέτων προϊόντων που ούτε οι ίδιοι οι τραπεζίτες/χρηματιστές δεν καταλάβαιναν και στις οποίες το δρόμο άνοιξε η απορρύθμιση του χρηματοοικονομικού τομέα διεθνώς επί δεκαετίες. Οταν οι φούσκες έσκασαν, τί περιμένατε να κάνουν τα κράτη; Να αφήσουν τα τραπεζικά τους συστήματα να καταρρεύσουν παρασύροντας μαζί και τις οικονομίες τους; Αυτό έγινε και στην Αμερική με τη Lehmann και είδατε τί επακολούθησε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση λοιπόν το πρόβλημα ήταν η ανεπαρκής και μη έγκαιρη κρατική παρέμβαση.
-Μύθος 5: Δε διαφωνώ ότι η οικονομία της αγοράς είναι συνολικά καλύτερη μορφή οργάνωσης από την κεντρικά σχεδιαζόμενη οικονομία. Αλλά οικονομία της αγοράς δε σημαίνει 'ελεύθερη αγορά', όπως λέτε και η ελεύθερη αγορά οδηγεί νομοτελειακά στη μεγαλύτερη ευημερία ΟΛΩΝ μόνο στα προπτυχιακά εγχειρίδια (άντε και στα μεταπτυχιακά της οικονομικής σχολής του Σικάγο).
ΑπάντησηΔιαγραφή-Μύθος 9: Σύμφωνοι, εφόσον περιλαμβάνετε στις παρεμβάσεις και αυτές της μακροοικονομικής πολιτικής. Νομίζω όμως ότι διακρίνω δύο μέτρα και δύο σταθμά στο επιχείρημά σας ότι το κράτος πρέπει να παρέμβει με χειρουργική ακρίβεια διότι αλλιώς η αποτυχία του θα είναι πολύ χειρότερη από αυτή της αγοράς που πάει να διορθώσει. Δηλαδή, η αποτυχία των απορρυθμισμένων χρηματοοικονομικών αγορών να διακρίνουν ότι η Ελλάδα είχε πολύ υψηλά ελλείμματα και χρέος τη δεκαετία πριν την κρίση και ότι το επιτόκιο δανεισμού τους θα έπρεπε να περιλαμβάνει μεγαλύτερο premium κινδύνου έκανε λιγότερο κακό στη χώρα από τις κυβερνήσεις που δανείζονταν; Οι τράπεζες της Ιρλανδίας που ανεξέλεγκτες τροφοδότησαν τη φούσκα στην αγορά ακινήτων εκεί δεν έκαναν ζημιά; Γιατί ο πήχυς για το κράτος και τις 'αποτυχίες' του πρέπει να είναι τόσο ψηλός αλλά όχι για τις αγορές κατά τη γνώμη σας;
-Μύθος 10: Οι αγορές 'αναθαρρεύουν' μετά από ανακοινώσεις 'αποφασιστικών κινήσεων' στις διασκέψεις κορυφής γιατί αυτές οι κινήσεις αφορούν την ενίσχυση του διχτυού ασφαλείας που επικρίνετε πιο πάνω, δηλαδή είτε ότι κάποιο κράτος μέλος δε θα κάνει στάση πληρωμών είτε ότι θα κάνει αλλά θα τσοντάρουν όλοι κάτι ούτως ώστε οι κάτοχοι ομολόγων ('οι Αγορές') να πάρουν περισσότερα στο χέρι από ότι θα έβγαζαν αν τα πούλαγαν. Γιατί δε βλέπετε πόση αντίσταση προβάλλουν οι Τράπεζες ανά την Ευρώπη (μεγάλοι παίκτες στις 'Αγορές') να ανακεφαλαιοποιηθούν με κρατικά κεφάλαια αφού από μόνες τους δεν τις συμφέρει να βγουν στις αγορές εφόσον τις 'καθησυχάζει' τόσο πολύ η δυναμική κρατική παρέμβαση; Επίσης, έχετε καθόλου υπόψη σας πόση πίεση ασκείται στις 'Βρυξέλλες' από 'διανεμητικές συσπειρώσεις' ούτως ώστε να μη σφίξουν τα λουριά για τον έλεγχο των δραστηριοτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα στην ΕΕ κατόπιν της κρίσης;
-Μύθος 12: Οντως η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα με 'ελεύθερη Αγορά', διότι η Αγορά δεν είναι μία και διότι πουθενά δε λειτουργούν απολύτως ελεύθερες αγορές. Θα συμφωνήσετε όμως ότι η Ελλάδα είναι μια οικονομία της αγοράς, με αρκετά κουσούρια-δε διαφωνώ. Και η Σουηδία είναι οικονομία της αγοράς και η Βρετανία. Το μέγεθος και η μορφή παρέμβασης του κράτους όμως στην οικονομία είναι πολύ διαφορετικά στη μία από ότι στην άλλη. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει ως κοινωνία να συζητήσουμε και να συναποφασίσουμε, δεν είναι δεδομένο. Οσο για τους δείκτες για την ελευθερία της αγοράς από την Παγκόσμια Τράπεζα που αναφέρετε να σας πω επίσης ότι η Ελλάδα είναι υψηλότερα σε κατάταξη από τη Βραζιλία και την Ινδία, τις ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις. Αλλά επίσης και ότι, και πάλι με όλα τα κουσούρια της, είναι και δημοκρατικότερη και ειρηνικότερη από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Λευκορωσία και το Αζερμπαϊτζάν που είναι πολύ υψηλότερα από εμάς στην κατάταξη. Είπατε ότι η ιδανική κοινωνία της αγοράς είναι μια δημοκρατική κοινωνία. Αυτό δεν το μετράνε οι δείκτες της Παγκόσμιας Τράπεζας (εξ ου και η Σιγκαπούρη είναι πρώτη).
Αυτά.
Τι κενολογίες Θεέ μου!!!
ΑπάντησηΔιαγραφή